Social Semantic Web (Sosyal Anlamsal Ağ) nedir?

Sosyal Ağları, Anlamsal Ağlar sayesinde birbirlerine bağlamak.

26 Eylül’de paylaştığım Semantic Web nedir yazısından sonra, yeni bir yazıyla tekrardan merhaba.

Önceki yazıyı okumadıysanız, önce onu okumanızı tavsiye ederim. Çünkü bu yazıda bahsedeceğimiz şeyler, önceki yazıda anlatılanları bildiğinizi varsayılarak yazıldı.

Açıklamak gerekirse önceki yazıda anlattığımız Semantic Web yöntemlerini, Sosyal Ağ’lar üzerinde kullandığımızda, Social Semantic Web denen ‘düzenli yapılar’ ortaya çıkıyor. Düz mantıkla, “Sosyal Ağlar + Anlamsal Ağ Yöntemleri = Sosyal Anlamsal Ağlar”.

Önceki yazı:

Öyleyse hadi yeni konuya geçelim. Bu yazıda Anlamsal Sosyal Ağların faydalarından ve Ontoloji denen terimden bahsedeceğim.

Neden Sosyal Anlamsal Ağ denen şeye ihtiyaç var?

Facebook son zamanlarda hakkında en çok konuşulan sosyal ağlardan bir tanesi; hakkındaki skandallardan sonra birçok insan Facebook hesaplarını kapatmak istedi. Hayatınızın bir evresinde bir ihtimal siz de hesabınızı kapatmayı düşünmüş olabilirsiniz. Ama senelerce eklediğiniz arkadaşların, paylaştığınız yazıların, yüklediğiniz fotoğrafların, o kadar emeğin ve birikmişliğin birden yok olacak olmasından çekiniyor olabilirsiniz.

İşte bu durumun çözümlerinden bir tanesi, Facebook üstünde Anlamsal Ağ teknolojilerini kullanmak. Anlamsal Ağ, Facebook üzerinde sizinle alakalı tüm bilgileri toplayarak verinizi korumanızı sağlabilir.

Örnek:

Mehmet adında bir Facebook kullanıcısının, 2 arkadaşı, paylaştığı bir yazı ve paylaştığı bir fotoğraf var. Mehmet hesabını sildikten sonra bu bilgilerin yok olmasını istemiyor. Bu yüzden Facebook’un Anlamsal Ağ ile yapılandırılmış “Profilimi İndir” özelliğini kullanıyor ve profilini indiriyor. Daha sonra indirdiği dosyayı açıp inceliyor ve şuna benzer metinler görüyor:

Mehmet — — — — — -arkadaş — — — — — -> Ali

Mehmet — — — — — -arkadaş — — — — — ->Ayşe

Mehmet — — — paylaşılan yazı — — — — — ->“Facebook ile ilgili skandalı duydunuz mu?”

Mehmet — — — paylaşılan fotoğraf — — — ->“Fotoğrafın adresi: C:\Kullanıcılar\Mehmet\Resimler\facebook_resim_1.jpeg”

İşte bu metinler, Mehmet’in profilini indirmesini mümkün kılan teknolojinin ta kendisi, yani Anlamsal Ağlar. Elbette Mehmet’in profilinde kayda değer bir bilgi yok, 2 arkadaşı, bir yazısı ve bir fotoğrafı var.

Ama eğer 100'den fazla fotoğraf ve arkadaşınız varsa, “Profilimi İndir” seçeneğinin ne kadar faydalı olduğunu anlayabilirsiniz.

Tabi bilgiyi indirmekle işler bitmiyor. Mehmet Facebook’unu kapattıktan sonra Twitter’a geçmek istediğinde, eğer Twitter Anlamsal Ağ teknolojilerini kullanıyorsa, Mehmet’in profilinin bir kısmını otomatik bir şekilde oluşturabiliyor.

İşte Facebook, bu örnekte Anlamsal Ağ teknolojisini kullandığı için, bir “Anlamsal Sosyal Ağ” özelliği taşıyor.

Kullanıcılara getirdiği bu gibi yararların yanında, Şirketlere sağladığı yararlar da var.

Örneğin Türkiye Cumhuriyeti, güvenlik için, Facebook’u kullanan 18 yaş altındaki kişilerin arkadaşlarının adlarını Facebook’tan istediği zaman, Facebook Anlamsal Ağ teknolojilerini kullanıyorsa, normalden çok daha kolay bir şekilde bu veriyi teslim edebiliyor. Devlet de veriyi çok daha rahat kullanabiliyor.

Örneğimizde belirttiğimiz özellikler konuyu anlatmak için yazılmış olmakla beraber Facebook gerçekte tam bu şekilde bir işlevselliğe sahip değil.

Profil Bilgilerinizi Otomatik Olarak Nasıl Çekebilirsiniz?

Facebook’un Mayıs 2010'da duyurduğu Graph API’ı ile verinizi JSON formatında kullanabilmeniz mümkün ancak JSON’ın bir Anlamsal Ağ yapılandırması değil, basit bir yapılandırma olduğunu da belirtelim.

Bazı dönüştürücüler ile JSON verisini RDF formatına yani Anlamsal Ağ formatına dönüştürebilirsiniz, yine de Facebook bize Anlamsal Ağ şeklinde formatlandırılmış bir API sunmadıkça bu işlev özelinde bir Sosyal Anlamsal Ağ statüsü kazanmış olmuyor.

Yazının ilk bölümü için bahsetmek istediğim son şey şu:

Facebook’un Open Graph Protokolü

Bir link paylaştığınızta, Facebook’un otomatik olarak getirdiği resim, başlık ve başlığın altında bulunan açıklama kısmını hiç fark ettiniz mi?

Bu özelliği biliyor musunuz? Yani Facebook’ta bir link paylaştığınızda beliren güzel kutuyu. Bir websitesi linkini arkadaşlarınıza mesaj olarak da atsanız, profilinizde de paylaşsanız otomatik olarak çıkan bu resimli kutu, tam olarak Anlamsal Ağ teknolojisini kullanıyor.

Bu özelliği sağlayan sistemin adı Open Graph Protocol (OGP). Eğer herhangi bir site, kodlanma aşamasında (frontend, yani tasarımsal kodlanma aşamasında) OGP standartlarına uygun bir şekilde kodlanırsa, bu sitenin linki Facebook’ta paylaşıldığında otomatik olarak site hakkında bilgi veren bir kutucuk oluşturulabiliyor.

Gelin bir sitenin OGP’yi kullanması için gereken önyüz kodlama tekniğine bir örnekle göz atalım:

<html prefix="og: http://ogp.me/ns#">
<head>
<title>The Rock (1996)</title>
<meta property="og:title" content="The Rock" />
<meta property="og:type" content="video.movie" />
<meta property="og:url" content="http://www.imdb.com/title/tt0117500/" />
<meta property="og:image" content="http://ia.media-imdb.com/images/rock.jpg" />
...
</head>
...
</html>

Üstte gördüğünüz kutu frontend yani tasarımsal kodlama içeriyor.

Bir sitedeki resimlerin, yazı kutularının, ve her türlü içeriğin; ekranın neresinde gözükeceğinin mühendisliğini (veya tasarımını) yapmak için önyüz kodlamasını kullanıyoruz.

Üstünde durmak istediğim şey üstteki kodda ekstra bulunan kısımlar, yani şuralar:

og:titleog:typeog:urlog:image

İşte bu kısımlar, Facebook’un Open Graph Protokolüne diyor ki,

“Bu sitenin linki paylaşıldığı zaman, otomatik yaratacağın bilgi kutusunda başlık olarak şurayı, resim olarak şu resmi, açıklama olarak şurayı göster.”

<meta property="og:title" content="The Rock" />

Bu kod kutusu şunları anlatmak istiyor:

“og:title” content=“The Rock” (Başlıkta Yazacak Şey = “The Rock”)

<meta property="og:image" content="http://ia.media-imdb.com/images/rock.jpg" />

Bu kod kutusu şunları anlatmak istiyor:

og:image content=“http://ia.media-imdb.com/images/rock.jpg

(Resim olarak gözükecek şeyin adresi = “http://ia.media-imdb.com/images/rock.jpg”)

Facebook için Sosyal Anlamsal Web özelliğini tartışacaksak, Open Graph Protokolünden mutlaka bahsetmemiz gerekiyordu.

Şimdi gelelim yazının ikinci bölümüne, yani Ontolojilere.

Ontolojiler

Ontoloji derken neyi kastediyorum? Mehmet örneğini hatırlayalım:

“Mehmet — — — — — -arkadaş — — — — — ->Ayşe”

Üstteki satırda ok kullanılarak Ayşe’nin Mehmet’in arkadaşı olduğu gösterilmiş. Ama bu tanımlama başka şekillerde de yapılabilirdi. Mesela:

“Mehmet:arkadaş:Ayşe”

“Mehmet — — tanıyor — — ->Ayşe”

gibi.

İlk iki satır, direk aynı meseleyi anlatmaya çalışıyorlar, ancak farklı bir şekilde anlatıyorlar. İşte bu yüzden bu ikisi farklı iki Ontoloji sayılıyor, farklı iki gösterim yöntemi yani.

Üçüncü satır ise “arkadaş” ifadesini kullanmaktansa, “tanıyor” ifadesini kullanmayı tercih ediyor. Benzer bir şey anlatmaya çalışsa da, bazı durumlarda önemli olabilecek bir fark bu. İşte üçüncü satır farklı bir durum anlattığı için, yine farklı bir Ontoloji olarak nitelendiriliyor. Ontoloji’leri, insanların konuştuğu dillere benzetebiliriz. Bazıları aynı şeyleri farklı şekillerde anlatıyor, bazıları ise tamamen farklı şeyler ifade etmek için icat edilmiş.

Ontoloji terimi Anlamsal Ağları anlamak ve onların Sosyal Ağlar üzerinde kullanımlarını inceleyebilmek için önemli bir kavram.

Sosyal Anlamsal Ağları oluşturmakta kullanılan, bazı başarılı Ontolojiler

  • FOAF (Friend Of A Friend)
  • SIOC
  • SKOS (Simple Knowledge Organization System)
  • hCard
  • XFN (XHTML Friends Network)
  • Tag Ontology
  • SCOT (The Social Semantic Cloud of Tags)
  • MOAT (Meaning Of A Tag)

Bunlar hakkında daha fazla araştırma yaparak, Anlamsal Ağları daha iyi anlamanız mümkün. Google’da Semantik Ağlar diye aratarak Türkçe kaynaklara da ulaşabilirsiniz.

Şimdilik bu kadar, haftaya görüşmek üzere :)

En üstteki Resmin kaynağı: http://blog.soton.ac.uk/tag4fun/2011/04/06/decentralisation-through-the-help-of-semantic-web-technologies/

NLP Engineer at PragmaCraft. Former Researcher at Bogazici University Medical Imaging Lab. twitter:ahmetmeleq /// website:ahmetmelek.com

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store